Ewa Florkiewicz

Nowe zasady naprawy szkód w środowisku

Komentarza wymaga również ograniczenie zakresu szkody w środowisku do szkód powstałych w wyniku określonej ustawą działalności. Jak już uprzednio wspomniano, katalog rodzajów takiej działalności określa - w ślad za załącznikiem III do dyrektywy - art. 3 ustawy o zapobieganiu i naprawie szkód w środowisku. Rodzaje te można zasadniczo podzielić na następujące kategorie:

• działalność związana z gospodarką odpadami, jak:
  • działalność w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów bądź w zakresie zbierania odpadów lub w zakresie transportu odpadów - wymagająca uzyskania zezwolenia;
  • działalność zwolniona, na podstawie art. 31 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251, z późniejszymi zmianami), z obowiązku uzyskania odrębnego zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie odzysku, unieszkodliwiania, zbierania lub transportu odpadów;
  • działalność w zakresie transportu odpadów wymagająca zgłoszenia do rejestru prowadzonego na podstawie art. 33 ust. 5 ustawy o odpadach;
  • działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, wymagająca uzyskania zezwolenia;
  • międzynarodowy obrót odpadami;
• eksploatacja instalacji wymagająca uzyskania pozwolenia zintegrowanego albo pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza;
• wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, pobór oraz odprowadzanie wód powierzchniowych lub podziemnych oraz retencjonowanie śródlądowych wód powierzchniowych - wymagające uzyskania pozwolenia wodnoprawnego;
• zamknięte użycie GMO oraz zamierzone uwolnienie GMO do środowiska, w tym wprowadzanie produktów GMO do obrotu;
• produkcja, wykorzystanie, przechowywanie, przetwarzanie, składowanie, uwalnianie do środowiska oraz transport substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych, środków ochrony roślin oraz produktów biobójczych;
• transport drogowy, kolejowy, morski i śródlądowy towarów i materiałów niebezpiecznych.

Jak już uprzednio wskazano, ograniczenie to nie dotyczy bezpośredniego zagrożenia szkodą i szkody w gatunkach chronionych lub chronionych siedliskach przyrodniczych, jeżeli wystąpiły one z winy podmiotu korzystającego ze środowiska. W takim przypadku przepisy ustawy mają zastosowanie niezależnie od tego, w wyniku jakiej działalności powstało dane zagrożenie bądź szkoda.

Dodatkowo należy pamiętać, iż pomimo spełnienia wszystkich wskazanych powyżej przesłanek, przepisy ustawy nie będą stosowane, jeżeli od emisji lub zdarzenia powodującego szkodę (bądź też zagrożenie jej wystąpieniem) upłynęło więcej niż trzydzieści lat, a także jeżeli zaistniały one w wyniku katastrofy naturalnej bądź też działań wojennych lub działalności ukierunkowanej na obronę narodową, bezpieczeństwo międzynarodowe albo ochronę przed klęską żywiołową. Przepisy ustawy nie mają także z zasady zastosowania do szkód jądrowych oraz do gospodarki leśnej prowadzonej zgodnie z zasadami trwale zrównoważonej gospodarki leśnej w rozumieniu ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2005 r., Nr 45, poz. 453, z późniejszymi zmianami).

Kto ponosi odpowiedzialność i za co?

Pomimo definicji szkody w środowisku ukierunkowanej bardziej na tryb dokonany, ustawa na równi z odpowiedzialnością za wyrządzoną szkodę traktuje również samo zagrożenie wystąpienia szkody w środowisku. Obie sytuacje obwarowane są szeregiem regulacji mających na celu odpowiednio zapobieżenie wystąpieniu szkody oraz możliwie pełną naprawę skutków szkód już wyrządzonych.

Należy tu podkreślić, iż w każdym przypadku odpowiedzialność ciąży na podmiocie korzystającym ze środowiska, w wyniku działalności którego wystąpiło zagrożenie szkodą bądź sama szkoda. Odpowiedzialność za podjęcie działań ciąży na takim podmiocie niezależnie od tego, czy dysponuje on tytułem prawnym do terenu, na którym należy dane działania podjąć. Jeżeli nie ma on prawnie zagwarantowanego dostępu do terenu, na którym wystąpiło zagrożenie szkodą albo sama szkoda, ustawa obowiązuje osoby aktualnie tym terenem władające, do jego udostępnienia w celu wykonania stosownych działań zapobiegawczych bądź naprawczych. Mamy tu więc do czynienia z całkowitym odwróceniem odpowiedzialności w odniesieniu do szkód w powierzchni ziemi w porównaniu z dotychczasowym stanem prawnym, kiedy to, na mocy ustawy - Prawo ochrony środowiska, za przywrócenie jakości gleby i ziemi do stanu zgodnego ze standardami odpowiedzialny był w pierwszej kolejności władający powierzchnią ziemi, niezależnie od tego, czy był on faktycznym sprawcą powstałego zanieczyszczenia, czy też nie. Jeżeli władający powierzchnią ziemi poniesie dodatkowe szkody związane z przeprowadzeniem działań zapobiegawczych lub naprawczych, przysługuje mu, z mocy ustawy, odszkodowanie od wojewody.