Mariusz Kistowski

Programy ochrony środowiska województw - przegląd dokumentów z lat 2001-2005

W procesach zarządzania ochroną środowiska aktywny udział powinno brać społeczeństwo, nie tylko poprzez swoich wybieralnych reprezentantów z samorządów wojewódzkich, powiatowych i gminnych, ale także poprzez wyrażanie opinii na temat działań administracji publicznej i sektora prywatnego w gospodarce, kontrolowanie wpływu działalności człowieka na środowisko, jak i uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych oraz opracowaniu różnorodnych dokumentów, w tym programów ochrony środowiska. W trakcie opracowania POŚ istotny jest aktywny udział osób reprezentujących grupy zawodowe, społeczne i organizacje działające w całym lub na większości obszaru województwa, które mogą i potrafią wyrazić opinie w zakresie polityki ekologicznej o charakterze strategicznym, odpowiadające stopniem szczegółowości poziomowi opracowania POŚ.

Niektórzy wykonawcy programów podejmowali próby uspołecznienia opracowania POŚ, np. organizując 2 - 3 debaty o charakterze strategicznym na różnych etapach opracowania programów. Jednak podstawową formą uspołecznienia, służącą poprawie jakości dokumentów POŚ, było powoływanie przez marszałków województw komitetów sterujących lub innych organów doradczych, w których skład wchodzili specjaliści z zakresu ochrony środowiska. Zespoły takie powołano w 11 województwach (Tabela 1), przy czym w dziewięciu z nich udało się zidentyfikować ich liczebność i afiliację członków. Ich brak stwierdzono głównie w regionach, gdzie POŚ opracowywały biura planistyczne lub urzędy marszałkowskie (mazowieckie, opolskie, podkarpackie, świętokrzyskie). Liczba członków zespołów konsultacyjnych i opiniujących wahała się od 32 (podlaskie), przez 18 - 19 (lubuskie, małopolskie, śląskie) do 10 - 12 (lubelskie, zachodnio-pomorskie, dolnośląskie, łódzkie, pomorskie). Wysoka liczebność zespołu podlaskiego wynikała z faktu, że zaproszono do niego przedstawicieli dyrekcji wszystkich parków narodowych i krajobrazowych (5 osób), czterech przedstawicieli organizacji pozarządowych i pięciu przedstawicieli nauki. Aż 37% członków zespołów to przedstawiciele administracji samorządowej. Kolejna pod względem liczebności grupa to przedstawiciele wojewódzkiej administracji rządowej ochrony środowiska (13,5%), przy czym na jej wysoki udział wpływa głównie skład zespołu w województwie podlaskim (7 osób), podczas gdy w innych regionach są to jedna lub dwie osoby. Po około 10% stanowią przedstawiciele nauki oraz organizacji pozarządowych. Jednak w wielu przypadkach nie są to organizacje społeczne, których głównym celem jest ochrona środowiska, ale te, które korzystają z zasobów środowiska, jak Polski Związek Łowiecki lub Polski Związek Wędkarski. Znaczniejszy udział w składzie zespołów mają jeszcze instytucje kontrolujące jakość środowiska (WIOŚ - 6,5%) i finansujące ochronę środowiska (WFOŚiGW - 5%).

Szczególnie szeroki zakres reprezentowanych grup instytucji (po 11) wystąpił w województwie lubuskim i podlaskim. Niedoreprezentowane w zespołach są instytucje zajmujące się gospodarowaniem zasobami środowiska (terenami zamkniętymi, gruntami rolnymi, lasami, wodami, przyrodą ożywioną), a także przedstawiciele pozarządowych organizacji ekologicznych (POE). Uzupełnienie składów zespołów o kompetentne osoby zajmujące się wymienioną problematyką mogłoby się przyczynić do poprawy jakości programów.