Stefan Kozłowski

Ku czemu zmierza Program Operacyjny "Infrastruktura i Środowisko"?

Ocena założeń Programu Operacyjnego "Infrastruktura i Środowisko"

Ważnym elementem NSS jest Program Operacyjny "Infrastruktura i Środowisko". Program ten ma stanowić szkielet, wokół którego będą realizowane inwestycje w 16 regionalnych programach operacyjnych i Programie Operacyjnym "Rozwój Polski Wschodniej". Celem głównym tego programu jest: "Podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów przez rozwój infrastruktury technicznej przy równoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia społeczeństwa, zachowania tożsamości kulturowej i rozwijania spójności terytorialnej". Również i w tym sformułowaniu na plan pierwszy wysuwa się problem "atrakcyjności inwestycyjnej" i "rozwój infrastruktury technicznej". Te priorytety okazały się kluczowe w programowaniu, a następnie rozdziale środków finansowych.

Program operacyjny stara się nawiązywać do odnowionej Strategii Lizbońskiej, szczególnie do ustaleń Rady Europejskiej z Goeteborga w 2001 r. (Strategia zrównoważonego rozwoju Unii Europejskiej). Starano się również zachować zgodność z Szóstym europejskim Programem Działania na rzecz Ochrony Środowiska. Mimo tych deklaracji program operacyjny bardzo słabo nawiązuje do założeń zrównoważonego rozwoju, zakładającego równoważne traktowanie elementów gospodarczych, społecznych i ekologicznych. Problematyka środowiskowa jest rozpatrywana przede wszystkim poprzez "zmniejszanie kosztów środowiskowych i dzięki temu zwiększanie atrakcyjności inwestycyjnej Polski". Program pomija konieczność wzmocnienia struktury ekologicznej kraju, będącej podstawą zrównoważonego rozwoju.

Przy omawianiu głównych celów program w sektorze środowiska zwraca się jedynie uwagę na następującą problematykę:

• gospodarka wodno-ściekowa,
• gospodarka odpadami,
• bezpieczeństwo ekologiczne,
• dostosowywanie przedsiębiorstw do prawa wspólnotowego,
• ochrona przyrody.

W sektorze środowisko nie wskazano trzech kluczowych problemów:

• potrzeby utworzenia w Polsce Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000, mającej objąć docelowo kilkanaście procent powierzchni kraju. Obecnie nie mamy struktur organizacyjnych (krajowych, regionalnych i lokalnych) do realizacji tego szerokiego zadania. Brakuje organizacji zaplecza naukowego i ustanowienia odpowiednich programów badawczych. Już obecnie grozi nam wszczęcie kroków dyscyplinujących ze strony Komisji Europejskiej za opóźnienia we wdrażaniu programu Natura 2000.
  
  
• konieczność realizacji Ramowej Dyrektywy Wodnej. Mamy poważne opóźnienia w realizacji tej dyrektywy. W układzie międzynarodowym Polska została podzielona na zlewnie Odry i Wisły. Nie mamy struktur organizacyjnych dla tych zlewni, dla których należy opracować plany ochrony i wprowadzić zintegrowany system finansowania gospodarki wodnej. Brakuje podziału kraju na zlewnie drugiego rzędu, dla których też będą potrzebne plany ochrony. Zgodnie z RDW niezbędna jest zmiana metodyki monitorowania jakości wody. Osiągnięcie głównego celu RDW - doprowadzenie do 2015 r. wszystkich wód powierzchniowych i podziemnych do dobrego stanu ekologicznego - będzie w Polsce wyjątkowo trudne i kosztowne. Niestety, omawiany program nie zawiera szacunku kosztów, jakie należałoby zarezerwować do 2015 r.
  
  
• potrzeba wspierania i współfinansowania regionalnych, ponadwojewódzkich programów środowiskowych. Dotyczy to szczególnie konieczności opracowania ponadwojewódzkich strategii środowiskowo-ekologicznych dla Zielonych Karpat czy Zielonych Płuc Polski. Brakuje mechanizmów finansowania kosztów wykonywania regionalnych strategii ekorozwojowych. Program operacyjny jest szczególnie predestynowany do inicjowania i finansowania tego typu strategii i programów dla wybranych obszarów funkcjonalnych. Obowiązek sporządzania tego typu strategii wypływa też z porozumień międzynarodowych, np. Konwencji Karpackiej, podpisanej i ratyfikowanej przez Polskę. Brak tego typu strategii uniemożliwia odpowiednie ukierunkowanie lokalnych strategii wojewódzkich.