Artur Kawicki - Nowe problemy z oceną oddziaływania na środowisko dla projektów ubiegających się o dofinansowanie z Funduszu Spójności

Problemy z wypełnieniem warunku Komisji Europejskiej w zakresie oceny oddziaływania na środowisko

W związku z niezadowalającym zakresem informacji dotyczących możliwości oddziaływania projektów Funduszu Spójności na środowisko Komisja Europejska postanowiła, że dofinansowanie zostanie przyznane o ile Polska przedstawi wystarczające dowody na wypełnienie odpowiednich wymogów wspólnotowych. Do regulacji, które muszą zostać uwzględnione przez beneficjentów zaliczają się trzy dyrektywy:

1. Dyrektywa Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 roku w sprawie oceny wpływu wywieranego przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko, poprawiona Dyrektywą 97/11/WE,
   
   
2. Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 roku w sprawie ochrony dzikich ptaków (Dyrektywa Ptasia)
   
   
3. Dyrektywa Rady 92/43/EEC z dnia 21 maja 1992 roku w sprawie ochrony siedlisk naturalnych dzikiej fauny i flory (Dyrektywa Siedliskowa).
   
   

Zapisy dwóch ostatnich aktów prawa wspólnotowego zostały przeniesione do ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92 poz. 880), która weszła w życie 1 maja 2004 r. Znacznie dłużej obowiązują w Polsce unijne zasady przeprowadzania postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko wprowadzone ustawą z dnia 9 listopada 2000 r. o dostępie do informacji o środowisku i jego ochronie oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 109 poz. 1157), przejęte niemal bez zmian przez ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz. 627, z późniejszymi zmianami), zwaną dalej Poś. Kolejną regulacją umożliwiającą wdrożenie Dyrektywy 85/337/EWG jest zmienione wiosną tego roku Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzania raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. Nr 257 poz. 2573, z późniejszymi zmianami). Dodatkowo do niedawna przebieg postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko determinowały m.in. przepisy ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717, z późniejszymi zmianami), a także ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016, z późniejszymi zmianami).

Niewłaściwe wdrożenie wyżej wymienionych regulacji, rozbieżne interpretacje, a także wcześniejsze wyłączenie niektórych inwestycji z grupy przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (np. sieci kanalizacyjnych), okazały się źródłem wielu problemów z pozyskaniem unijnych dotacji. Jak pokazało doświadczenie na niewiele zdały się gorączkowo przygotowywane zmiany przepisów dotyczących ocen oddziaływania na środowisko. W związku z nieugiętym stanowiskiem unijnych urzędników do właściwego rozporządzenia wprowadzono kanalizację, wszystkie wodociągi, a także drogi publiczne, niezależnie od długości budowanych odcinków. Ponadto 28 lipca 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 18 maja 2005r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 113 poz. 954), modyfikująca znacznie dotychczasowy model oceny oddziaływania na środowisko. Jakkolwiek beneficjenci dysponują nowymi regulacjami, analiza tegorocznych wniosków pokazała, że problemy niewiele się zmieniły, co więcej pojawiły się nowe trudności.

Pomimo tych wszystkich zabiegów nadal najczęściej występującym błędem beneficjentów, dotyczącym klasycznego przypadku sieci kanalizacyjnych i wodociągowych, jest przeprowadzanie postępowań w sprawie oceny oddziaływania na środowisko bez podstawy prawnej. Tego typu inwestycje nie były objęte przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzania raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. Nr 257 poz. 2573). Zgodnie z wyżej wymienionym rozporządzeniem również sieci wodociągowe o średnicy mniejszej niż 400 mm, nie kwalifikowały się jako przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko. Tym samym, przygotowywane pod rządami wymienionej regulacji projekty wodno-ściekowe nie mogły podlegać ocenie oddziaływania na środowisko. W związku ze stanowiskiem Komisji Europejskiej, zgodnie z którym tego typu inwestycje wymagają oceny oddziaływania na środowisko, decyzje wydane bez tej procedury nie mogły stanowić podstawy do przyznania dofinansowania z Funduszu Spójności. Pod naciskiem unijnych urzędników zmieniono rozporządzenie i do listy przedsięwzięć dopisano kanalizację, wodociągi o średnicy mniejszej niż 400 mm oraz wszystkie drogi publiczne. Tam, gdzie kanalizacja nie była objęta oceną oddziaływania na środowisko, konieczne okazało się uchylanie niespełniających wymogów Brukseli pozwoleń na budowę i ponowne występowanie o wydanie stosownych decyzji administracyjnych. Ponieważ proces inwestycyjny dla projektów liniowych jest bardzo karkołomny, część beneficjentów postanowiło przeprowadzić przedmiotowe postępowania korzystając wprost z zapisów Dyrektywy 85/337/EWG w sprawie oceny skutków dla środowiska niektórych publicznych i prywatnych przedsięwzięć dla środowiska. Zapomnieli oni niestety, że Dyrektywy nie obowiązują w państwach członkowskich w sposób bezpośredni, zatem przeprowadzone tak procedury są obarczone istotnymi nieprawidłowościami. Warto zauważyć, że problem sieci kanalizacyjnych nie odnosi się do projektów, dla których właściwe decyzje administracyjne wydano w okresie obowiązywania Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 września 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych kryteriów związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięć do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. Nr 179 poz. 1490). Zgodnie z tą regulacją, sieci kanalizacyjne powinny mieć przeprowadzone postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko w zakresie zgodnym z Dyrektywą 85/337/EWG.

Kolejną nieprawidłowością utrudniającą pozyskanie unijnych dotacji jest przeprowadzanie jednego, zbiorczego postępowania dla wielu przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. W wielu projektach do wniosku o dofinansowanie załączano kilka lub kilkanaście decyzji administracyjnych, przed wydaniem których uzyskano tylko jedno postanowienie w sprawie sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko oraz po jednym uzgodnieniu organu ochrony środowiska i inspekcji sanitarnej. W świetle obowiązującej do niedawna przepisów ustawy Poś przedmiotową procedurę przeprowadzało się w trakcie postępowania zmierzającego do wydania decyzji wskazanych w art. 46 ust. 4 ustawy Poś. Wśród wymienionych tam decyzji znajdowały się m.in.: decyzja o warunkach zabudowy lub decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego i pozwolenie na budowę. Zgodnie w wyżej wymienionymi przepisami, przed wydaniem jednej decyzji należało przeprowadzić jedno postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, z oddzielnymi postanowieniami i uzgodnieniami. Zatem przypadki, w których dla kilku lub kilkunastu decyzji przeprowadzono jedno postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko (z jednym uzgodnieniem organu ochrony środowiska, jednym uzgodnieniem inspektora sanitarnego, jednym postanowieniem o obowiązku sporządzenia raportu), są nieprawidłowe i nie mogą stanowić podstawy do otrzymania środków z Funduszu Spójności. Należy również zauważyć, że podobna prawidłowość będzie się także odnosić do raportów o oddziaływaniu na środowisko. Zgodnie z Dyrektywą 85/337/EWG, jak i polskimi przepisami raport o oddziaływaniu na środowisko sporządza się dla przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, dla którego wydawana jest konkretna decyzja administracyjna. Taki raport podawany jest w ramach przedmiotowej procedury konsultacjom społecznym oraz uzgodnieniom z organami ochrony środowiska i inspekcji sanitarnej. Dlatego, w przypadkach projektów Funduszu Spójności należy zamieszczać streszczenia niespecjalistyczne raportów, które faktycznie sporządzono w ramach postępowań w sprawie oceny oddziaływania na środowisko (tyle streszczeń, ile było postępowań ze sporządzonym raportem).